همچون آفرينش و حيات و انواع روزيها ، و نعمتهاى « باطن » را اشاره به امورى مىدانند كه بدون دقت و مطالعه قابل درك نيست ( مانند بسيارى از قدرتهاى روحى و غرائز سازنده ) . بعضى نعمت « ظاهر » را اعضاى ظاهر و نعمت « باطن » را قلب شمرده‌اند . بعضى ديگر نعمت « ظاهر » را زيبايى صورت و قامت راست و سلامت اعضاء و نعمت « باطن » را « معرفة اللَّه » دانسته‌اند . در حديثى از پيغمبر گرامى اسلام ص مىخوانيم كه « ابن عباس » از آن حضرت در اين زمينه سؤال كرد ، فرمود : « ابن عباس ! نعمت ظاهر اسلام است ، و آفرينش كامل و منظم تو بوسيله پروردگار و روزىهايى كه به تو ارزانى داشته . و اما نعمت باطن ، پوشاندن زشتيهاى اعمال تو و رسوا نكردنت در برابر مردم است « ( 1 ) . در حديث ديگرى از امام باقر ع مىخوانيم : « نعمت آشكار ، پيامبر ص و معرفة اللَّه و توحيد است كه پيامبر آورده ، و اما نعمت پنهان ، ولايت ما اهل بيت و پيمان دوستى با ما است » ( 2 ) . ولى در حقيقت هيچگونه منافاتى در ميان اين تفسيرها وجود ندارد و هر كدام يكى از مصداقهاى روشن نعمت ظاهر و باطن را بيان مىكند ، بى آنكه مفهوم گسترده آن را محدود سازد . و در پايان آيه از كسانى سخن مىگويد كه نعمتهاى بزرگ الهى را كه از درون و برون ، انسان را احاطه كرده ، كفران مىكنند ، و به جدال و ستيز در برابر حق برمىخيزند ، مىفرمايد : « بعضى از مردم هستند كه در باره خداوند بدون هيچ دانش و هدايت و كتاب روشنى ، مجادله مىكنند » ( * ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّه بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلا هُدىً وَلا كِتابٍ مُنِيرٍ ) * ) .

--> ( 1 و 2 ) « مجمع البيان » ذيل آيه مورد بحث .